Može li akcelerator čestica pomoći da maline akumuliraju manje štetnog kadmija? Može li ista tehnologija doprinijeti preciznijem liječenju raka ili omogućiti lokalnu proizvodnju radioizotopa za PET/CT snimanja? Na ova i druga pitanja odgovore su proteklih dana tražili mladi naučnici iz cijele Evrope, okupljeni na Univerzitetu u Sarajevu u okviru posebnog izdanja međunarodnog Challenge Based Innovation (CBI) programa.
Od 22. septembra do 1. oktobra 2026. godine, 24 studenta, među kojima mladi fizičari, inženjeri, hemičari i stručnjaci iz drugih oblasti prirodnih nauka, boravili su u Sarajevu i radili na izazovima vezanim za primjenu akceleratora čestica u rješavanju konkretnih društvenih problema Bosne i Hercegovine i Zapadnog Balkana.
Posebno izdanje CBI programa, koji se prethodne četiri godine održavao u Francuskoj, u blizini CERN-a, prvi put je organizirano u Sarajevu, a domaćin programa bio je Odsjek za fiziku Prirodno-matematičkog fakulteta Univerziteta u Sarajevu. Time je Sarajevo postalo mjesto susreta mladih evropskih istraživača, međunarodnih naučnih institucija i Univerziteta u Sarajevu, s fokusom na razvoj inovativnih rješenja koja bi mogla imati konkretnu primjenu u regiji.
#td_uid_1_6ac52659aa9a6 .td-doubleSlider-2 .td-item1 {
background: url(https:///wp-content/uploads/2026/10/1000062376-80×60.jpg) 0 0 no-repeat;
}
#td_uid_1_6ac52659aa9a6 .td-doubleSlider-2 .td-item2 {
background: url(https:///wp-content/uploads/2026/10/1000062310-80×60.jpg) 0 0 no-repeat;
}
#td_uid_1_6ac52659aa9a6 .td-doubleSlider-2 .td-item3 {
background: url(https:///wp-content/uploads/2026/10/1000062292-80×60.jpg) 0 0 no-repeat;
}
Od stvarnih problema do inovativnih rješenja
Tokom prva dva dana programa studenti su slušali stručna predavanja svjetskih eksperata iz oblasti akceleratora čestica, radiohemije, zaštite kulturnog naslijeđa i drugih povezanih oblasti. Nakon toga imali su sedam dana da, radeći u timovima, razviju ideju i oblikuju projekat inovativne primjene akceleratora čestica na Balkanu.
Sva četiri tima u svojim su projektima razmatrala mogućnosti primjene SARAI akceleratora (Sarajevo Ion Accelerator), koji bi iz CERN-a trebao biti prenesen i instaliran na Odsjeku za fiziku Prirodno-matematičkog fakulteta Univerziteta u Sarajevu u skorijoj budućnosti.
Kroz intenzivan sedmodnevni rad nastala su četiri različita prijedloga, od poljoprivrede i medicine do praćenja zagađenja okoliša.
Pobjednički tim Quarky bunch predložio je korištenje akceleratora čestica za izazivanje održivih modifikacija na biljkama maline, s ciljem smanjenja količine štetnog kadmija koju biljke iz tla akumuliraju u plodu.
Drugi tim, Raising spark, predložio je primjenu SARAI akceleratora za stvaranje nanočestica koje bi mogle unaprijediti liječenje raka zasnovano na radioterapiji.
Tim BOSON fokusirao se na mogućnost korištenja protonskog akceleratora za lokalnu proizvodnju radioizotopa ključnih za PET/CT snimanja, dok je tim Blueprint lab predložio stvaranje organizirane mreže za precizno praćenje zagađenja i njegovih uzroka.
SARAI kao infrastruktura za nauku i razvoj regije
Projekte je ocjenjivao međunarodni žiri, a predsjedavajući žirija bio je prof. dr. Kemal Durić, prorektor za međunarodnu saradnju Univerziteta u Sarajevu, koji je istakao da je bio impresioniran ukupnim kvalitetom predstavljenih projekata.
„Ovogodišnji timovi, koji su došli iz svih dijelova Evrope, pokazali su da je SARAI više od fizičkog instrumenta. Može služiti kao zajednička infrastruktura za poljoprivredu, praćenje okoliša i medicinu, kao i za cijelu regiju“,kazala je prof. dr. Maja Arslanagić-Kalajdžić.
Na značaj povezivanja nauke sa stvarnim potrebama Bosne i Hercegovine i Zapadnog Balkana ukazao je i Toms Torims iz CERN-a, naglasivši da su sva četiri tima svoje prijedloge zasnovala na hitnim problemima sa kojima se suočavaju Bosna i Hercegovina i Zapadni Balkan.
Alexandra Charalampopoulo iz CNAO-a (Italija) istakla je i širi značaj ovog susreta mladih istraživača, posebno mogućnost da saradnja različitih disciplina, kultura i iskustava dovede do kreativnih i inovativnih rješenja.
„Ideje koje su predstavili ovi mladi naučnici zaslužuju priliku da napuste stranicu i uđu u laboratoriju, i bio bih ponosan kada bih vidio da se neke od njih implementiraju u postrojenju SARAI“, poručio je prof. dr. Elvedin Hasović, prodekan Prirodno-matematičkog fakulteta Univerziteta u Sarajevu.
Univerzitet u Sarajevu kao mjesto susreta evropske nauke
Održavanje ovogodišnjeg CBI izazova na Univerzitetu u Sarajevu predstavlja značajan iskorak u međunarodnoj naučnoj saradnji i potvrđuje važnu ulogu UNSA kao prostora za povezivanje mladih istraživača, međunarodnih naučnih institucija i savremenih istraživačkih infrastruktura. Program je istovremeno predstavio buduću istraživačku infrastrukturu SARAI kao potencijalnu platformu za naučna istraživanja i razvoj inovativnih rješenja od značaja za Bosnu i Hercegovinu i širu regiju.
Posebno izdanje CBI2026 omogućeno je zahvaljujući podršci Three Physicists Foundation, projektima IFIGENEIA i EPITA, kao i doprinosima CERN-a, CNAO-a, COSYLAB-a, HITRIplus-a, Instrumentation Technologies, IPPOG-a i Univerziteta u Sarajevu, koji je bio domaćin događaja.
Lokalnu organizaciju škole koordinirala je prof. dr. Azra Gazibegović-Busuladžić sa Univerziteta u Sarajevu. Učesnike su mentorirali Amer Ajanović sa Univerziteta u Sarajevu i CERN-a, Yiota Foka iz GSI-ja, Maurizio Vretenar iz CERN-a te Nicolas Delerue iz CNRS/IJCLAB-a i Univerziteta Paris-Saclay.
CBI 2026 u Sarajevu tako je pokazao kako se savremena nauka može iz akademskih laboratorija usmjeriti prema konkretnim izazovima društva – od kvaliteta hrane i zaštite okoliša do medicine – i kako Univerzitet u Sarajevu može biti prostor u kojem se takve ideje povezuju, razvijaju i pretvaraju u potencijalna rješenja za budućnost.
Objava Akcelerator čestica u Sarajevu mogao bi imati primjenu u medicini i poljoprivredi pojavila se prvi puta na Business Magazine.
