Vještačka inteligencija mogla bi da donese nezabilježen rast produktivnosti, ali i da učini veliki broj radnih mjesta suvišnim. Nuriel Rubini smatra da će takav razvoj gotovo neizbježno dovesti do univerzalnog osnovnog dohotka ili djelimičnog državnog vlasništva nad najvećim tehnološkim kompanijama.
Ekonomista Nuriel Rubini, koji je stekao svjetsku prepoznatljivost upozorenjima uoči finansijske krize 2008. godine i nadimkom „Doktor Propast“, ovoga puta iznosi izrazito optimističnu – iako radikalnu – viziju budućnosti.
Rubini smatra da će vještačka inteligencija i roboti tokom narednih 20 do 25 godina zamijeniti veliki dio zaposlenih, zbog čega tradicionalna rješenja, poput povećanja starosne granice za odlazak u penziju, neće biti dovoljna. O tome je govorio u intervjuu za Bloomberg televiziju, odgovarajući na pitanje kako riješiti dugoročne probleme američkog sistema socijalnog osiguranja.
Prema zvaničnom izvještaju američke Uprave za socijalno osiguranje, fond iz kojeg se isplaćuju starosne i porodične penzije mogao bi da iscrpi svoje rezerve u posljednjem kvartalu 2032. godine. Objedinjene rezerve tog fonda i fonda invalidskog osiguranja dovoljne su, prema sadašnjim projekcijama, do 2034. godine. Nakon iscrpljivanja rezervi, tekući prihodi ne bi nestali, ali ne bi bili dovoljni za isplatu punog iznosa zakonom predviđenih primanja.
Osnovni dohodak i prije i poslije penzionisanja
Rubini zato očekuje uvođenje nekog oblika univerzalnog osnovnog dohotka – redovne novčane naknade koju bi država isplaćivala svim građanima, nezavisno od toga da li su zaposleni i kolike prihode ostvaruju.
Prema njegovom scenariju, takvu podršku građani ne bi dobijali samo nakon penzionisanja, već i tokom radnog vijeka, dok vještačka inteligencija postepeno smanjuje tražnju za ljudskim radom.
„Već idemo u tom pravcu“, ocijenio je Rubini, navodeći da promjena neće biti rezultat samo socijalne politike, već ekonomska nužnost u svijetu u kojem mašine proizvode sve veći dio ukupnog bogatstva.
Ideja univerzalnog osnovnog dohotka sve češće se pojavljuje i u političkim raspravama. Britanski ministar za investicije Džejson Stokvud početkom 2026. godine potvrdio je da se unutar Vlade razgovara o osnovnom dohotku i programima cjeloživotnog obrazovanja kao mogućim načinima ublažavanja gubitka radnih mjesta izazvanog vještačkom inteligencijom. Za sada, međutim, nije riječ o zvanično usvojenoj politici britanske Vlade.
Rast od deset odsto godišnje do 2050?
Rubini smatra da je revolucija vještačke inteligencije najznačajnija tehnološka promjena u ljudskoj istoriji i da će postojeći sistemi vremenom prerasti u opštu vještačku inteligenciju – AGI, sposobnu da dostigne ili nadmaši čovjeka u velikom broju kognitivnih zadataka.
Takav razvoj, prema njegovoj procjeni, mogao bi dramatično da ubrza američki privredni rast. Rubini očekuje da bi godišnja stopa rasta do kraja ove decenije mogla da se poveća na između dva i četiri odsto, do 2040. na oko šest odsto, a do 2050. čak na deset odsto.
Te brojke nijesu konsenzusna ekonomska prognoza, već Rubinijev izrazito optimističan scenario zasnovan na pretpostavci da će AI izazvati istorijski skok produktivnosti.
U takvoj ekonomiji mašine bi stvarale najveći dio nove vrijednosti, ali bi se istovremeno otvorilo pitanje kome pripadaju prihod i kapital koji iz toga nastaju.
Dva moguća modela preraspodjele
Rubini vidi dva moguća odgovora.
Prvi je naknadna, odnosno „ex-post“ preraspodjela: tehnološke kompanije i vlasnici kapitala ostvarivali bi ogromne profite, država bi ih oporezovala, a zatim dio prihoda isplaćivala stanovništvu kroz univerzalni osnovni dohodak.
Drugi model je unaprijed uspostavljena, „ex-ante“ preraspodjela, kroz javno vlasništvo nad dijelom najvrednijih tehnoloških kompanija. Rubini taj scenario opisuje kao „neki oblik socijalizma“, jer bi država postala suvlasnik kompanija koje kontrolišu ključnu AI infrastrukturu i modele.
Takva mogućnost više nije samo teorijska. OpenAI je, prema informacijama Financial Timesa, razgovarao o ideji da američkoj državi ustupi vlasnički udio od pet odsto, kako bi javnost posredno učestvovala u eventualnom rastu vrijednosti kompanije i ekonomskim koristima koje donosi AI.
Predlog bi podrazumijevao da slične udjele ponude i druge vodeće američke AI kompanije, iako nije poznato da li bi konkurenti prihvatili takav aranžman. Razgovori su u ranoj fazi i za realizaciju modela vjerovatno bi bila potrebna politička i zakonodavna podrška.
Direktor OpenAI-ja Sem Altman ranije je bio jedan od najpoznatijih zagovornika univerzalnog osnovnog dohotka, ali je tokom 2026. ublažio taj stav, navodeći da više ne vjeruje da su same novčane isplate dovoljne. U novijim predlozima veći naglasak stavlja se na to da građani dobiju vlasnički udio u kapitalu i bogatstvu koje stvaraju AI kompanije.
Mask: Rad će postati izbor
Sličnu viziju budućnosti već duže zastupa i vlasnik Tesle, SpaceX-a i kompanije xAI Ilon Mask.
On predviđa da bi napredak vještačke inteligencije i robotike u narednih deset do 20 godina mogao da učini rad neobaveznim. Ljudi bi, prema njegovom poređenju, mogli da rade iz zadovoljstva, slično kao što neko danas uzgaja povrće u sopstvenoj bašti iako ga može jednostavno kupiti u prodavnici.
Roubini tvrdi da njegova prognoza, uprkos pominjanju masovnog nestanka poslova i socijalizma, nije pesimistična. Naprotiv, smatra je optimističnom jer pretpostavlja privredni rast od deset odsto i svijet u kojem „mašine obavljaju sav posao“.
Ključno pitanje takve budućnosti, međutim, neće biti samo koliko bogatstva AI može da proizvede. Mnogo važnije biće ko će posjedovati tehnologiju, kako će se njeni prihodi oporezovati i na koji način će koristi od automatizacije biti podijeljene između vlasnika kapitala i ostatka društva.
.fb-background-color {
background: #ffffff !important;
}
.fb_iframe_widget_fluid_desktop iframe {
width: 100% !important;
}